Commerciële DNA-testen hebben een revolutie teweeggebracht in genealogie door een wetenschappelijke basis te bieden voor het begrijpen van familiale banden.

Voorbereiding

Kiezen van test

Het begint met het nemen van een DNA-test via een betrouwbaar bedrijf.

Er zijn verschillende soorten DNA-tests die kunnen helpen bij het vaststellen van verwantschappen en etnische achtergronden:

Autosomale DNA-testen

Deze test analyseert de 22 paren niet-geslachtschromosomen. Het is het meest voorkomende type DNA-test voor genealogie omdat het resultaat een mix van beide ouders is.

Voordelen autosomale DNA-test:

  • Brede dekking: autosomale DNA-tests onderzoeken DNA van beide ouders en alle 22 niet-geslachtsgebonden chromosomen, wat een breed overzicht biedt van iemands voorouders en potentiële matchen.
  • Recente voorouderlijke informatie: autosomale tests zijn effectief in het identificeren van matchen die ongeveer 6 generaties teruggaan, terwijl Y-DNA en MtDNA meer gericht zijn op oudere genealogische tijdlijnen.

Mitochondriaal DNA (mtDNA)

MtDNA wordt doorgegeven van moeder op alle kinderen, zowel mannelijk als vrouwelijk, en verandert zeer langzaam doorheen generaties. Dit maakt het een uitstekend hulpmiddel voor het traceren van de directe moederlijke lijn.

MtDNA kan gebruikt worden om verbanden te leggen tussen verre familieleden langs de moederlijke lijn, wat kan helpen bij het vinden van verwantschappen die ver terug in de tijd gaan.

Net als Y-DNA, geeft MtDNA ook haplogroep informatie die kan worden gebruikt om de migratiepatronen van voorouderlijke vrouwelijke lijnen te traceren.

Beperkingen MtDNA-test:

  • MtDNA verandert heel langzaam over generaties heen, wat het minder nuttig maakt voor het identificeren van recente relaties of het onderscheiden van relaties binnen een tijdsbestek van enkele honderden jaren.
  • Omdat MtDNA wordt doorgegeven van moeder op al haar kinderen, geeft het als resultaat de genetische geschiedenis van de directe moederlijke lijn. Het biedt geen inzicht in de talloze andere lijnen die ook bijdragen aan iemands genealogie.

Y-chromosomaal DNA (Y-DNA)

Y-DNA wordt uitsluitend doorgegeven van vader op zoon, wat betekent dat het een krachtig hulpmiddel is voor het traceren van de directe vaderlijke lijn. Dit kan helpen bij het identificeren van de achternaam en migratiepatronen van de voorouderlijke mannelijke lijn.

Y-DNA kan helpen bij het verbinden van familieleden met dezelfde achternaam, zelfs als de papieren sporen ontbreken. Dit kan bijzonder nuttig zijn bij het opbouwen van een familiegeschiedenis waar documentatie schaars is.

Y-DNA-tests kunnen de haplogroep bepalen, wat informatie geeft over verre voorouderlijke oorsprong en migratieroutes die duizenden jaren teruggaan.

Beperkingen Y-DNA test:

  • Y-DNA tests onderzoeken alleen de directe vaderlijke lijn. Dit betekent dat ze geen informatie bieden over de voorouders langs je moederlijke kant of enige andere voorouders die niet direct in de vaderlijke lijn vallen.
  • Aangezien Y-DNA alleen wordt doorgegeven van vader op zoon, kunnen alleen mannen deze test doen. Vrouwen moeten een mannelijk familielid (zoals een broer, vader, of oom) optrommelen om de test af te leggen.

Elk type test biedt unieke inzichten, waardoor mensen verschillende lijnen van hun afkomst kunnen traceren. Voor beginners raad ik een autosomale test aan en zeker geen Y-test of Mt-DNA-test omdat deze laatste testen, in mijn ervaring alleszins, veel meer kennis vereisen om te kunnen interpreteren.

Kiezen van bedrijf

Afhankelijk van de regio waarin je geïnteresseerd bent, kunnen sommige DNA-testbedrijven betere inzichten bieden dan anderen vanwege hun gespecialiseerde databases en regionale focus.

  • Europa:
    • My Heritage heeft een database met een aanzienlijk aantal Europese gebruikers, wat het bijzonder effectief maakt voor diegenen die Europese voorouders willen onderzoeken. My Heritage’s Europese specifieke etnische schattingen zijn vaak gedetailleerder vergeleken met andere grote aanbieders.
    • Living DNA biedt zeer gedetailleerde info binnen het Verenigd Koninkrijk en is dus ideaal voor iemand die diepgaand onderzoek wil doen naar Britse of Ierse roots.
  • Azië:
    • 23andMe heeft de afgelopen jaren hun referentiedatabase voor Aziatische populaties uitgebreid, waardoor ze gedetailleerde info over Aziatische voorouders kunnen verstrekken.
    • FamilyTree biedt mtDNA en Y-DNA testen die nuttig kunnen zijn voor het graven in mannelijke of vrouwelijke lijnen omdat gedetailleerde informatie soms moeilijk te vinden is in Aziatische genealogische onderzoeken.

My Heritage en Living DNA zijn goede keuzes voor het onderzoek naar Europese roots, terwijl 23andMe beter geschikt is voor onderzoek naar Aziatische roots.

Afnemen van test

De DNA-staal wordt opgestuurd en na het leveren van jouw monster, meestal via speeksel of wanguitstrijkjes, stuur je het boeltje terug.

Labo

Laboratoria analyseren deze monsters om specifieke genetische markers of sequenties te identificeren waarvan bekend is dat ze sterk variëren tussen individuen.

Werkwijze

Autosomale DNA-Tests: deze testen analyseren de chromosomen die men van beide ouders erft. Ze bekijken honderdduizenden locaties (SNPs) op het genoom om genetische overeenkomsten en verschillen te identificeren.

Y-DNA en MtDNA-Tests: deze testen richten zich op specifieke lijnen. Y-DNA volgt de vaderlijke lijn en mtDNA volgt de moederlijke lijn, elk door specifieke markers te analyseren die uniek zijn voor die lijnen en minder snel veranderen over de tijd.

Referentiedatabases: de nauwkeurigheid van een etnische schatting hangt sterk af van de grootte en diversiteit van de referentiedatabase die het DNA-testbedrijf gebruikt. Hoe groter en diverser de database, hoe nauwkeuriger de schattingen kunnen zijn.

Regionale Specificiteit: sommige regio’s van de wereld, zoals Europa, hebben meer gedetailleerde en specifieke etnische schattingen vanwege een overvloed aan genetische gegevens. Voor andere regio’s, zoals delen van Afrika en Azië, kan de nauwkeurigheid lager zijn vanwege minder genetische gegevens.

Statistische Modellen: Etnische schattingen zijn gebaseerd op complexe statistische modellen die de waarschijnlijkheid dat een bepaald stuk DNA afkomstig is van een specifieke wereldregio berekenen. Deze modellen worden voortdurend bijgewerkt naarmate meer gegevens beschikbaar komen.

Beperkingen

  • Veranderende grenzen: etnische groepen en geografische grenzen zijn veranderd door de geschiedenis heen, wat het moeilijk maakt om precieze etnische groepen aan moderne landen te koppelen.
  • Persoonlijke variatie: zelfs binnen 1 familie kunnen etnische schattingen variëren vanwege de willekeurige aard van DNA-overerving.
  • Commerciële Belangen:
    • Marketing: DNA-testbedrijven zijn bedrijven die winst willen maken zoals elk ander bedrijf. De manier waarop ze hun tests/resultaten op de markt brengen, kan soms leiden tot overbelichting van bepaalde aspecten, zoals etnische nauwkeurigheid of matchen met beroemde historische figuren, wat kan resulteren in misleidende verwachtingen bij gebruikers.
    • Selectie van referentiedatabases: bedrijven kiezen vaak welke geografische en etnische gegevens zij opnemen in hun databases op basis van commerciële overwegingen, zoals de vraag van de markt of de beschikbaarheid van gegevens. Dit kan resulteren in minder nauwkeurige of minder diepgaande etnische schattingen voor populaties die niet goed vertegenwoordigd zijn.
    • Productontwikkeling: commerciële belangen kunnen ook sturen welke nieuwe producten of features worden ontwikkeld, wat invloed heeft op het soort onderzoek dat wordt ondersteund en de analyses die beschikbaar zijn voor consumenten.
    • Nauwkeurigheid en kwaliteitscontrole: om de concurrentie voor te blijven, kunnen sommige bedrijven de snelheid van test-verwerking boven grondige kwaliteitscontrole plaatsen, wat kan leiden tot verschillen in de nauwkeurigheid van de testresultaten.

Het is belangrijk om te begrijpen dat etnische schattingen indicatief zijn en niet als definitief moeten worden beschouwd. Ze kunnen nuttig zijn om inzicht te geven in je afkomst op een breed niveau, maar ze zijn niet altijd specifiek genoeg om elke voorouder of etnische achtergrond nauwkeurig te traceren.

Resultaten

Ontdekken van matchen

Na het ontvangen van je resultaten, kun je deze gebruiken om matchen te vinden met andere geteste personen. Nauwe overeenkomsten kunnen duiden op familierelaties. De mate van overeenkomende DNA-segmenten bepaalt of het een grote of kleine match is. Deze matchen kunnen je hints geven over voorouders.

Ontdekken van etnische resultaten

DNA-resultaten kunnen ook inzicht geven in etnische afkomst. Bepaalde genetische markers zijn typisch voor specifieke regio’s. Dit kan je inzicht geven in de geografische en etnische oorsprong van voorouders. Deze informatie kan bijgevolg leiden tot meer gericht onderzoek in specifieke werelddelen en kan zo nieuwe wegen openen in genealogisch onderzoek.

Verifiëren familiegeschiedenis

Traditionele genealogische gegevens kunnen worden bevestigd door middel van DNA-resultaten, wat vooral nuttig kan zijn in gevallen waarin historische gegevens ontbreken of onduidelijk zijn.

Opsporen biologische familie

Voor geadopteerden en anderen met een onbekende familiegeschiedenis kunnen DNA-resultaten hen in contact brengen met biologische familieleden.

Impact DNA-testen

Enkele voorbeelden die de impact illustreren van DNA-testen.

Doorbraak Afro-Amerikaanse genealogie

Voor veel Afro-Amerikanen is het traceren van voorouders een uitdaging vanwege de ontwrichting van de slavenhandel. Traditionele documenten zijn vaak onvolledig of bestaan gewoonweg niet.

Projecten zoals African Ancestry maken gebruik van DNA-testen om individuen te helpen hun wortels te traceren naar specifieke regio’s en etnische groepen in Afrika, wat vaak de enige link naar hun voorouderlijke verleden vormt.

Historische mysteries oplossen

Historische mysteries blijven vaak onopgelost door gebrek aan fysiek bewijs of gegevens.

De identificatie van de overblijfselen van koning Richard III van Engeland in 2012 werd bevestigd door middel van analyse, waarbij mitochondriaal DNA van een levend familielid werd gematcht met het skelet dat gevonden werd in Leicester.

Ontheemde gezinnen verbinden

Oorlogen en politieke onrust hebben families historisch gescheiden, waardoor het moeilijk is om opnieuw verbinding te maken.

Het gebruik van DNA-testen heeft een belangrijke rol gespeeld bij het herenigen van gescheiden gezinnen uit de Koreaanse oorlog. De Zuid-Koreaanse regering gebruikt DNA-databanken om personen over en binnen de grenzen te matchen met verloren familieleden.

Juridische toepassingen

DNA-testen helpen ook bij het verifiëren van afstamming voor juridische doeleinden zoals erfenissen.

Bij erfenissen worden DNA-testen gebruikt om familiebanden te bevestigen wanneer testamenten of juridische documentatie betwist of onduidelijk zijn.

Forensische toepassingen

De Golden State Killer was een moordenaar in Californië in de jaren ’70 en ’80. Ondanks een uitgebreid onderzoek bleef de zaak tientallen jaren onopgelost vanwege een gebrek aan sluitend bewijs.

In de jaren 2010 gingen de onderzoekers over op een nieuwe methode: het gebruik van genealogische DNA-databases om potentiële familieleden/DNA-matchen van de verdachte te vinden.

Deze matchen (in combinatie met stamboomonderzoek) leidden naar de arrestatie van de Golden State Killer in 2018. DNA-bewijs was dus cruciaal in deze zaak.

Toekomst DNA – testen

De toekomst van DNA-testtechnologieën wordt sterk beïnvloed door zowel wetenschappelijke vooruitgang als commerciële belangen. Hier zijn enkele trends die we kunnen verwachten als deze 2 krachten elkaar blijven beïnvloeden.

  • Verbeterde nauwkeurigheid van de resultaten
  • Uitbreiding van referentiedatabases
  • Gezondheidsrapporten op maat (en eventuele gevolgen die positief of negatief kunnen zijn?)
  • Wetgeving rond DNA
  • Ethiek en privacy-kwesties